Eski İsrail Başbakanı Naftali Bennett, bir uluslararası politika zirvesinde yaptığı açıklamada, İran'da internet erişimini sağlamak amacıyla sayıları on binlere varan Starlink uydu alıcısı satın aldıklarını ve kaçak yollarla ülkeye soktuklarını söyledi. Bennett, kendi döneminde yürütülen bu çalışmanın daha sonra durdurulduğunu savunarak, 'Maalesef mevcut basiretsiz İsrail hükümeti bu çalışmayı durdurdu. Protestolar patlak verdiğinde ise bu altyapı orada hazır değildi' ifadelerini kullandı. Açıklama, İran'daki internet kısıtlamaları ve bu kısıtlamaları aşmaya yönelik dış müdahale tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
Starlink nedir, nasıl çalışıyor?
Starlink, uzay teknolojileri şirketi SpaceX'in dünyanın yetersiz hizmet alan ve kırsal bölgelerine yüksek hızlı internet ulaştırmak için geliştirdiği uydu tabanlı bir internet sistemidir. Yer istasyonlarına dayalı geleneksel altyapının aksine, alçak Dünya yörüngesinde konumlanan binlerce küçük uydudan oluşan bir takımyıldız üzerinden hizmet verir. Kullanıcılar, gökyüzünü gören küçük bir uydu alıcısı (anten) aracılığıyla bu uydulara doğrudan bağlanır.
Sistemin en kritik özelliği, yerel internet altyapısına ve operatörlere bağımlı olmamasıdır. Bu durum, doğal afet, savaş ya da otoritelerin interneti kesmesi gibi olağanüstü koşullarda Starlink'i bir alternatif erişim yolu hâline getiriyor. Aynı özellik, hizmetin resmi olarak izin verilmediği ülkelerde alıcıların kaçak yollarla temin edilmesine de zemin hazırlıyor.
İran'da internet kısıtlamaları ve protesto bağlamı
İran, toplumsal gerginliklerin yükseldiği ve protestoların yaygınlaştığı dönemlerde interneti tümüyle ya da kısmen kısıtlama uygulamalarıyla biliniyor. Bu kesintiler, gösterilerin örgütlenmesini ve görüntülerin dış dünyaya ulaşmasını zorlaştırmayı amaçlıyor. Bu nedenle uydu tabanlı internet erişimi, kesinti dönemlerinde dışarıyla iletişimi sürdürmenin bir yolu olarak öne çıkıyor.
Bennett'in aktardığına göre, bölgedeki gerginliklerin tırmandığı süreçte bazı İran vatandaşları Starlink uydu cihazı bulundurdukları gerekçesiyle gözaltına alınmıştı. Eski başbakan, bu alıcıların ülkeye sokulmasının, İran'daki internet erişimini ve sosyal medya platformlarının açık kalmasını sağlamaya yönelik çabanın bir parçası olduğunu belirtti. Bu tür iddialar, teyit edilmesi güç istihbari faaliyetlere işaret ettiği için bağımsız doğrulamaya açık değildir; ancak uydu internetinin baskı altındaki toplumlarda taşıdığı stratejik önemi bir kez daha ortaya koymaktadır.